राज्यस्तरीय धम्मज्ञान ऑनलाइन महापरीक्षा 2026: तारीख, अभ्यासक्रम, ₹50,000 ची पारितोषिके आणि नोंदणी प्रक्रिया

1. परीक्षेची ओळख, पार्श्वभूमी आणि उद्देश

1.1 राज्यस्तरीय धम्मज्ञान ऑनलाइन महापरीक्षा – 2026 म्हणजे काय?

वर्षावास आणि धम्मचक्र प्रवर्तन दिनानिमित्त प्रबुद्ध टीव्हीद्वारे राज्यस्तरीय धम्मज्ञान ऑनलाइन महापरीक्षा – 2026 आयोजित करण्यात आली आहे. भगवान बुद्धांचे विचार, धम्मविषयक ज्ञान आणि विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या साहित्याचा अभ्यास करण्यासाठी हा उपक्रम आयोजित करण्यात आला आहे.

या परीक्षेचा मुख्य आधार विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर लिखित ‘भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’ हा ग्रंथ आहे. ग्रंथातील प्रथम चार खंड परीक्षेच्या अभ्यासक्रमात समाविष्ट आहेत. परीक्षार्थींनी निर्धारित अभ्यासक्रमाचा अभ्यास करून ऑनलाइन परीक्षेत सहभागी व्हायचे आहे.

1.2 परीक्षेची पार्श्वभूमी

ग्रंथवाचन, अध्ययन आणि वैचारिक प्रबोधनाला चालना देण्यासाठी प्रबुद्ध टीव्ही विविध शैक्षणिक उपक्रम राबवत आहे. ऑनलाइन परीक्षेच्या माध्यमातून अभ्यासकांना निर्धारित साहित्य वाचण्याची, स्वतःच्या ज्ञानाची चाचणी घेण्याची आणि अभ्यासाला निश्चित दिशा देण्याची संधी उपलब्ध होते.

धम्मविषयक ग्रंथांचा अभ्यास केवळ परीक्षेपुरता मर्यादित न राहता वाचनाची सवय आणि वैचारिक जाणीव विकसित करण्यासाठीही उपयुक्त ठरू शकतो. या दृष्टिकोनातून परीक्षेचा अभ्यासक्रम आणि प्रश्नपत्रिका तयार करण्यात आली आहे.

1.3 परीक्षेचे प्रमुख उद्देश

• भगवान बुद्धांच्या विचारांचा आणि धम्माचा अभ्यास करण्यास प्रोत्साहन देणे.
• ‘भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’ या ग्रंथाच्या वाचनाला चालना देणे.
• विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या साहित्याविषयी अभ्यासाची आवड निर्माण करणे.
• अभ्यासकांना स्वतःच्या ज्ञानाची चाचणी घेण्याची संधी उपलब्ध करून देणे.
• नियमित वाचन, अध्ययन आणि वैचारिक चळवळीला बळ देणे.

2. परीक्षेची महत्त्वाची माहिती एका नजरेत

परीक्षेसंबंधीची महत्त्वाची माहिती खालील तक्त्यात दिली आहे. नावनोंदणी करण्यापूर्वी तारीख, वेळ, शुल्क आणि अभ्यासक्रम यांची नोंद करून ठेवा.

4. पारितोषिके आणि सहभाग प्रमाणपत्र

4.1 एकूण ₹50,000 ची पारितोषिके

राज्यस्तरीय धम्मज्ञान ऑनलाइन महापरीक्षा – 2026 मध्ये उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या परीक्षार्थींसाठी एकूण ₹50,000 ची पारितोषिके ठेवण्यात आली आहेत. महाराष्ट्रातील प्रथम सात क्रमांकांच्या परीक्षार्थींना पुढीलप्रमाणे पारितोषिके दिली जातील.

4.2 पारितोषिकाची रक्कम वितरण

निकाल जाहीर झाल्यानंतर आवश्यक पडताळणी पूर्ण केली जाईल. पडताळणी आणि निकालासंबंधीची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर आठ दिवसांच्या आत पारितोषिकाची रक्कम दिली जाईल.

4.3 सर्व सहभागी परीक्षार्थींना सहभाग प्रमाणपत्र

5. मुख्य परीक्षेची तारीख, वेळ आणि कालावधी

5.1 परीक्षेचे वेळापत्रक

5.2 वेळेचे नियोजन

परीक्षा सुरू होण्यापूर्वी परीक्षार्थींनी प्रबुद्ध टीव्ही ॲप उघडून आपल्या खात्यात प्रवेश करावा. इंटरनेट कनेक्शन व्यवस्थित असल्याची खात्री करून Exams विभागात संबंधित परीक्षा शोधावी. परीक्षेच्या वेळी प्रश्नपत्रिका उपलब्ध झाल्यानंतर दिलेल्या सूचनांनुसार परीक्षा सुरू करावी.

परीक्षेचा कालावधी 40 मिनिटांचा असल्यामुळे प्रश्न वाचणे, योग्य पर्याय निवडणे आणि उत्तरे सबमिट करणे यासाठी वेळेचे नियोजन महत्त्वाचे आहे. परीक्षा सुरू झाल्यानंतर प्रत्येक प्रश्न काळजीपूर्वक वाचून उत्तर निवडावे.

6. परीक्षेचे स्वरूप आणि गुणपद्धती

6.1 बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ)

या परीक्षेत एकूण 40 बहुपर्यायी प्रश्न विचारले जातील. प्रत्येक प्रश्नासाठी पर्याय दिलेले असतील. परीक्षार्थींनी प्रश्न नीट वाचून योग्य पर्याय निवडायचा आहे.

6.2 नकारात्मक गुणपद्धती नाही

या परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धती लागू नाही. प्रत्येक प्रश्नाचे मूल्य 5 गुण असेल आणि एकूण 200 गुणांची परीक्षा असेल. परीक्षार्थींनी प्रत्येक प्रश्न काळजीपूर्वक वाचून विचारपूर्वक उत्तर निवडावे.

6.3 परीक्षेची भाषा

परीक्षा मराठी भाषेत आयोजित केली जाणार आहे. अभ्यासक्रमातील संकल्पना समजून घेणे आणि ग्रंथातील मजकूर वाचणे ही तयारीची महत्त्वाची पायरी आहे.

7. परीक्षेचा अभ्यासक्रम

7.1 अभ्यासासाठी निर्धारित ग्रंथ

7.2 प्रथम चार खंडांचा अभ्यास

या परीक्षेसाठी ग्रंथातील प्रथम चार खंडांचा समावेश अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे. त्यामुळे परीक्षार्थींनी अभ्यास करताना निर्धारित खंडांवर लक्ष केंद्रित करावे. ग्रंथातील प्रमुख संकल्पना, घटना, व्यक्ती, संवाद आणि धम्मविषयक मांडणी यांचा अभ्यास करावा.

7.3 अभ्यासाची तयारी कशी करावी?

• प्रथम चार खंडांचा क्रमाने अभ्यास करा.
• प्रत्येक भाग वाचताना महत्त्वाच्या संकल्पना आणि व्यक्तींची नोंद ठेवा.
• वाचलेल्या प्रकरणांचा स्वतःच्या शब्दांत सारांश तयार करा.
• मागील परीक्षेतील प्रश्नपत्रिका (PYQ) सोडवून प्रश्नांच्या स्वरूपाचा सराव करा.
• ग्रंथातील संकल्पनांमधील फरक समजून घेण्यावर भर द्या.
• परीक्षेपूर्वी केलेल्या अभ्यासाची उजळणी करा.

8. विनामूल्य अभ्यास साहित्य कसे मिळवावे?

परीक्षेच्या तयारीसाठी ग्रंथाचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे. अभ्यास साहित्य मिळवण्यासाठी Google आणि YouTube या माध्यमांचा विनामूल्य वापर करता येईल.

8.1 Google वर ग्रंथाची PDF

Google वर “भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म मराठी PDF” असे सर्च करा. ग्रंथाची PDF विनामूल्य उपलब्ध आहे. तेथून डाउनलोड करून अभ्यास करू शकता.

8.2 YouTube वर ग्रंथ वाचन आणि विश्लेषण

YouTube वर “भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म ग्रंथ वाचन” असे सर्च करा. येथे ग्रंथाचे वाचन आणि ग्रंथाची विश्लेषणे विनामूल्य पाहता व ऐकता येतील. यासाठी कोणताही खर्च लागणार नाही.

8.3 अभ्यास साहित्याचा योग्य उपयोग

ग्रंथ वाचताना अभ्यासक्रमातील प्रथम चार खंडांवर लक्ष केंद्रित करा. YouTube वरील वाचन आणि विश्लेषण समजून घेण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. परीक्षेच्या तयारीसाठी निर्धारित ग्रंथातील मजकूर काळजीपूर्वक वाचणे महत्त्वाचे आहे.

9. नावनोंदणीची अंतिम तारीख आणि परीक्षा शुल्क

9.1 नावनोंदणीची अंतिम तारीख

9.2 परीक्षा शुल्क आणि विलंब शुल्क

9.3 शुल्क भरण्यापूर्वी लक्षात घ्या

• योग्य परीक्षा निवडल्याची खात्री करा.
• पेमेंट करताना दाखवलेली रक्कम तपासा.
• पेमेंट यशस्वी झाल्याची पुष्टी झाल्यानंतरच प्रक्रिया पूर्ण झाल्याचे समजा.
• परीक्षेची नावनोंदणी आणि ॲपमधील प्रोफाइल पूर्ण करणे या स्वतंत्र प्रक्रिया आहेत.

10. डेमो परीक्षा: मुख्य परीक्षेपूर्वी सराव

10.1 डेमो परीक्षेची तारीख आणि वेळ

10.2 डेमो परीक्षेचा उद्देश

मुख्य परीक्षा देण्यापूर्वी ॲपमधील परीक्षा प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी डेमो परीक्षा आयोजित करण्यात आली आहे. यामध्ये प्रश्नपत्रिका उघडणे, प्रश्न वाचणे, उत्तरांचा पर्याय निवडणे आणि उत्तरपत्रिका सबमिट करण्याच्या प्रक्रियेचा सराव करता येईल.

10.3 डेमो परीक्षेतील गुण

11. मागील परीक्षेतील प्रश्नपत्रिका (PYQ)

11.1 PYQ म्हणजे काय?

PYQ म्हणजे मागील परीक्षेतील प्रश्नपत्रिका. अशा प्रश्नपत्रिकांचा सराव केल्याने प्रश्नांचे स्वरूप, प्रश्न विचारण्याची पद्धत आणि अभ्यास करताना लक्षात ठेवावयाचे मुद्दे समजण्यास मदत होते.

11.2 PYQ कुठे उपलब्ध आहे?

मागील परीक्षेतील प्रश्नपत्रिका (PYQ) प्रबुद्ध टीव्ही ॲपवर विनामूल्य उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. ॲप डाउनलोड केलेल्या वापरकर्त्यांनाही उपलब्ध प्रश्नपत्रिकेचा वापर करून अभ्यास करता येईल.

12. परीक्षेसाठी पात्रता आणि प्रमाणपत्र

12.1 वयोमर्यादा

या परीक्षेसाठी किमान वय 10 वर्षे आहे. कमाल वयोमर्यादा निश्चित केलेली नाही.

12.2 शैक्षणिक पात्रता

परीक्षेत सहभागी होण्यासाठी विशिष्ट शैक्षणिक पात्रतेची अट नाही. इच्छुक परीक्षार्थींनी निर्धारित अभ्यासक्रमाचा अभ्यास करून नावनोंदणीची प्रक्रिया पूर्ण करावी.

12.3 सहभाग प्रमाणपत्र

परीक्षेत सहभागी होणाऱ्या सर्व परीक्षार्थींना सहभाग प्रमाणपत्र (E-Certificate) देण्यात येईल.

13. Prabuddha TV ॲपवर नावनोंदणी कशी करावी?

13.1 सर्वप्रथम ॲप डाउनलोड करा

आपल्या मोबाईलमध्ये Prabuddha TV ॲप नसल्यास सर्वप्रथम Google Play Store वरून ॲप डाउनलोड करा. ॲप आधीपासून इन्स्टॉल केलेले असल्यास ते उघडा.

Google Play Store वरून ॲप डाउनलोड करा

13.2 नावनोंदणीची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया

13.3 ॲपमधील प्रोफाइल पूर्ण करणे

परीक्षेची नावनोंदणी आणि ॲपमधील प्रोफाइल पूर्ण करणे या स्वतंत्र प्रक्रिया आहेत. प्रोफाइल पूर्ण करण्यासाठी Home पेजवर जा. खाली उजव्या बाजूला असलेल्या Profile पर्यायावर क्लिक करा. आवश्यक माहिती भरा आणि Save/Update या पर्यायाने ती जतन करा.

प्रोफाइलमध्ये नाव, संपर्क तपशील आणि पत्ता यांसारखी आवश्यक माहिती काळजीपूर्वक तपासा. माहिती अचूक असल्याची खात्री करा.

14. मुख्य परीक्षा ॲपमध्ये कशी द्यावी?

14.1 ऑनलाइन परीक्षा प्रक्रिया

राज्यस्तरीय धम्मज्ञान ऑनलाइन महापरीक्षा – 2026 ही प्रबुद्ध टीव्ही ॲपद्वारे घेतली जाईल. परीक्षार्थींनी आपल्या मोबाईलमध्ये ॲप उघडून संबंधित परीक्षा विभागातून मुख्य परीक्षा सुरू करावी.

14.2 परीक्षा सुरू करण्याच्या स्टेप्स

1. 1 नोव्हेंबर 2026 रोजी परीक्षा सुरू होण्यापूर्वी Prabuddha TV ॲप उघडा.
2. आपल्या खात्यात प्रवेश करा.
3. Home → Exams या विभागात जा.
4. राज्यस्तरीय धम्मज्ञान ऑनलाइन महापरीक्षा – 2026 निवडा.
5. Main Exam / मुख्य परीक्षा या पर्यायावर क्लिक करा.
6. दुपारी 1:30 वाजता प्रश्नपत्रिका उपलब्ध झाल्यावर परीक्षा सुरू करा.
7. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचून योग्य पर्याय निवडा.
8. वेळ संपण्यापूर्वी उत्तरपत्रिका सबमिट करा.

14.3 परीक्षेपूर्वी तपासणी

• मोबाईलमध्ये इंटरनेट कनेक्शन व्यवस्थित सुरू आहे याची खात्री करा.
• Prabuddha TV ॲप उघडत असल्याची खात्री करा.
• परीक्षेचा योग्य पर्याय निवडल्याची खात्री करा.
• प्रश्न वाचून उत्तरे काळजीपूर्वक निवडा.
• उत्तरपत्रिका वेळेत सबमिट करा.

14.4 इंटरनेट आणि तांत्रिक अडचणी

ऑनलाइन परीक्षा देण्यासाठी स्थिर इंटरनेट कनेक्शन आवश्यक आहे. परीक्षेपूर्वी शक्य असल्यास इंटरनेट आणि ॲप तपासून घ्या. परीक्षेसंबंधी काही अडचण आल्यास प्रबुद्ध टीव्ही ॲपमधील Chat Section द्वारे संपर्क साधा.

15. निकाल, गुण आणि पारितोषिक वितरण

15.1 निकाल जाहीर होण्याची तारीख

15.2 निकाल कुठे पाहता येईल?

परीक्षेचा निकाल खालील माध्यमांवर जाहीर केला जाईल:

• Prabuddha TV YouTube चॅनेल
• Prabuddha TV ॲप
• Dhamma Bharat पोर्टल

15.3 पारितोषिकाची रक्कम कधी दिली जाईल?

निकाल जाहीर झाल्यानंतर आवश्यक पडताळणीची प्रक्रिया पूर्ण केली जाईल. पडताळणी पूर्ण झाल्यानंतर आठ दिवसांच्या आत पारितोषिकाची रक्कम दिली जाईल.

15.4 समान गुण मिळाल्यास काय होईल?

16. संपर्क आणि परीक्षार्थी सहाय्य

16.1 मदत कशी मिळवावी?

नावनोंदणी, परीक्षा शुल्क, ॲप वापरणे किंवा परीक्षेसंबंधी काही प्रश्न असल्यास प्रबुद्ध टीव्ही ॲपमधील Chat Section द्वारे संपर्क साधा. मदत मागताना आपल्या समस्येचे स्पष्ट वर्णन करा, जेणेकरून संबंधित माहिती समजण्यास मदत होईल.

17. परीक्षार्थींसाठी अंतिम मार्गदर्शक सूचना

परीक्षेची तयारी आणि नावनोंदणी करताना खालील बाबी लक्षात ठेवा.

• Google Play Store वरून Prabuddha TV ॲप डाउनलोड करा.
• अभ्यासक्रमातील प्रथम चार खंडांचा नियोजनबद्ध अभ्यास करा.
• Google आणि YouTube वर उपलब्ध विनामूल्य अभ्यास साहित्याचा उपयोग करा.
• प्रबुद्ध टीव्ही ॲपवरील PYQ प्रश्नपत्रिकेचा सराव करा.
• 25 ऑक्टोबर 2026 रोजी रात्री 8:00 वाजेपूर्वी ₹120 शुल्क भरून नावनोंदणी पूर्ण करा.
• 25 ऑक्टोबर 2026 रोजी रात्री 8:00 वाजता होणाऱ्या डेमो परीक्षेचा सरावासाठी उपयोग करा.
• 1 नोव्हेंबर 2026 रोजी दुपारी 1:30 वाजता मुख्य परीक्षेसाठी ॲपमध्ये प्रवेश करा.
• परीक्षेपूर्वी इंटरनेट कनेक्शन तपासा आणि दिलेल्या वेळेत उत्तरपत्रिका सबमिट करा.
• निकाल 15 नोव्हेंबर 2026 रोजी रात्री 7:00 वाजता जाहीर होणार आहे.

↑ लेखाच्या सुरुवातीला जा